บทบาทการตรวจสอบการดำเนินงานของ อบต. โดยกระบวนการประชาชน   เมื่อประชาชนเลือกตั้งสมาชิกสภา อบต. เป็นการมอบอำนาจให้เข้าไปใช้อำนาจบริหารงานใช้จ่ายงบประมาณและออกข้อบังคับต่าง ๆ ดังนั้นเพื่อให้การ ดำเนินงานของ อบต .มีความถูกต้อง และเกิดประโยชน์สูงสุดแก่ประชาชนจำเป็นจะต้องติดตาม ตรวจสอบ การดำเนิน งานของ อบต. โดย   ๑. ตรวจสอบรับรู้ข้อมูลข่าวสารเกี่ยวกับการดำเนินงานของ อบต. ได้แก่ แผนพัฒนา อบต .ข้อบังคับงบประมาณรายจ่าย รายรับ - รายจ่าย รายชื่อผู้ชำระภาษี รายชื่อผู้ค้างภาษี สัญญาการจัดซื้อ – จัดจ้าง เป็นต้น โดยประชาชนไปติดตามอ่านข่าวสารที่ปิด ประกาศ หรือขอทราบข้อมูลที่ไม่ได้ปิดประกาศได้ โดยใช้สิทธิตามรัฐธรรมนูญ และ พรบ.ข้อมูลข่าวสารของ ราชการ พ.ศ .๒๕๔๐ หาก อบต .ไม่ยอมเปิดเผยข้อมูล สามารถแจ้งต่อ นายอำเภอ หรือ ผู้ว่าราชการจังหวัดในฐานะผู้กำกับดูแล อบต.   ๒. การติดตาม สอดส่องพฤติกรรมของสมาชิก อบต. คณะผู้บริหาร และพนักงาน อบต.   เพื่อให้ทราบว่าบุคคลดังกล่าวมีความประพฤติเหมาะสมหรือไม่ปฏิบัติงานเป็นไปตามระเบียบกฏหมายหรือไม่หรือละเว้นการปฏิบัติ โดยมิชอบหรือไม่ หากพบความผิดก็ให้รายงานนายอำเภอ ผู้ว่าราชการจังหวัด หรือหน่วยงานตรวจสอบอื่น เช่น สำนักงานตรวจเงิน แผ่นดินหรือคณะกรรมการ ป.ป.ช. เป็นต้น   ๓. ติดตามตรวจสอบการดำเนินโครงการในหมู่บ้าน โดยไปดูข้อมูลในสัญญาจ้างว่าโครงการมีขนาดลักษณะอย่างไร งบประมาณเท่าไรใครเป็นผู้รับจ้างเริ่มและสิ้นสุดเมื่อใด ซึ่งหากปฏิบัติไม่ถูกต้องก็ร่วม ลงชื่อแจ้งนายก อบต .หรือนายอำเภอ หรือผู้ว่าราชการจังหวัด   ๔. ตรวจสอบการจัดซื้อ - จัดจ้าง ให้เกิดความโปร่งใส โดยรวมกลุ่มไปร่วมสังเกตการณ์ในวันกำหนดการยื่นซอง และพิจารณา ผลการประกวดราคา สอบราคา หากรู้เห็นความไม่ถูกต้อง ก็ให้แจ้งนายอำเภอหรือเจ้าหน้าตำรวจ   ๕. การถอนถอนผู้บริหารหรือสมาชิกสภา อบต.   ตาม พ.ร.บ.ว่าด้วยการลงคะแนนเสียงเพื่อถอดถอนสมาชิกสภาท้องถิ่นหรือผู้บริหารท้องถิ่น พ.ศ.๒๕๔๒ โดยผู้มีสิทธิเลือกตั้งไม่น้อยกว่า ๑/๕ เข้าชื่อ เสนอ ต่อผู้ว่าราชการจังหวัดแจ้งให้คณะกรรมการการเลือกตั้งจัดให้มีการลงคะแนนเพื่อถอดถอน ซึ่งจะต้อง มีผู้มาออกเสียงไม่น้อยกว่าร้อยละ ๕๐ ของผู้มีสิทธิ เลือกตั้ง และจะต้องออกเสียงถอดถอนไม่น้อยกว่า ๓ /๔ ของผู้มาใช้สิทธิ ออกเสียงจึงจะถอดถอนได้   ๖. ประชาชนมีสิทธิคัดค้านและร้องเรียนเมื่อเห็นว่าผู้บริหารดำเนินงานไม่ถูกต้อง ตามกฏหมายหรือไม่เป็นธรรม หรือสภา อบต . มีมติที่ไม่ถูกต้องหรือก่อให้เกิดความเดือนร้อน หรือพนักงานส่วนตำบล ประพฤติหรือปฏิบัติงานมิชอบด้วย กฎหมาย สามารถ ร้องเรียนต่อนายอำเภอหรือผู้ว่าราชการจังหวัด หากร้องเรียนแล้ว นายอำเภอหรือผู้ว่าจังหวัดไม่ เอาใจใส่หรือไม่สามารถให้ความ เป็นธรรมได้ ้ให้ ร้องเรียนโดยตรงมายังกระทรวงมหาดไทย หรือฟ้องศาล ปกครองก็ได้